Nöbetçi Eczaneler
Milyonlarca araç sahibinin korkuyla beklediği zam haberi, gece yarısı itibarıyla gerçeğe dönüştü. Küresel piyasalarda tırmanışa geçen petrol fiyatları ve döviz kurunun ateşi, Türkiye’deki pompalara bir kez daha yansıdı ve akaryakıt fiyatları için yeni bir zam dalgasını tetikledi. Gece yarısından itibaren geçerli olmak üzere benzinin litresine 1 lira 56 kuruş, motorinin litresine ise 1 lira 87 kuruş zam yapıldı. Bu artışlarla birlikte, özellikle büyükşehirlerdeki sürücüler için depo doldurmak adeta bir lüks haline geldi. İstanbul’da benzin fiyatı psikolojik sınır olan 50 liraya dayanarak 49 lira 99 kuruştan satılmaya başlandı. Motorin ise 51 lira 39 kuruşluk yeni fiyatıyla rekor seviyelerden birini gördü.
Bu çifte zam, zaten yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı ile boğuşan vatandaşın omzundaki yükü daha da artırdı. Sadece özel araç sahipleri değil, lojistik sektöründen toplu taşımaya, tarımsal üretimden sanayiye kadar ekonominin tüm çarkları bu artışlardan doğrudan etkileniyor. Nakliye maliyetlerindeki artışın, önümüzdeki günlerde gıda ürünlerinden tekstile, elektronikten mobilyaya kadar tüm tüketim kalemlerinde yeni fiyat artışlarını beraberinde getirmesi kaçınılmaz görünüyor. Uzmanlar, akaryakıttaki bu artışın enflasyonla mücadeleyi daha da zorlaştıracağı ve ekonomik dengeleri sarsacağı uyarısında bulunuyor.
Zamların arkasındaki küresel gerilim
Akaryakıt fiyatlarındaki bu sert yükselişin ana nedeni, uluslararası arenada, özellikle de Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik riskler. İsrail ve İran arasında yaşanan ve tüm dünyayı tedirgin eden gerilim, petrol piyasalarını adeta ateşe atmış durumda. Küresel petrol arzının kalbi sayılan bu coğrafyadaki en ufak bir istikrarsızlık, doğrudan brent petrolün varil fiyatlarına yansıyor. İsrail’in İran’a yönelik olası askeri hamleleri ve İran’ın buna karşılık olarak dünya petrol ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidi, piyasalarda büyük bir panik havası yaratıyor.
Bu endişeler, brent petrolün varil fiyatını son ayların en yüksek seviyelerine taşıdı. Petrol fiyatlarındaki her 1 dolarlık artış, uluslararası piyasalardan petrol ithal eden Türkiye gibi ülkeler için milyonlarca dolarlık ek maliyet anlamına geliyor. Türkiye’nin enerji faturasını kabartan bu durum, kaçınılmaz olarak pompa fiyatlarına zam olarak yansıtılıyor. Savaş ve çatışma ortamı devam ettiği sürece, petrol fiyatlarındaki oynaklığın sürmesi ve akaryakıt fiyatları üzerindeki baskının devam etmesi bekleniyor.
Döviz kuru ve vergilerin fiyattaki rolü
Pompa fiyatlarını belirleyen tek faktör uluslararası petrol fiyatları değil. Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının belirlenmesinde iki kritik iç dinamik daha bulunuyor: döviz kuru ve vergiler. Petrol ithalatı dolar üzerinden yapıldığı için, Dolar/TL kurundaki en ufak bir artış bile doğrudan pompa fiyatlarına yansıyor. Kurun yükselmesi, ithalat maliyetini artırarak zammı kaçınılmaz kılıyor. Son dönemde döviz kurunda yaşanan dalgalı seyir, petrol fiyatlarındaki artışla birleşince zamların etkisini katmerliyor.
Bununla birlikte, vatandaşın depoyu doldururken ödediği meblağın önemli bir kısmını vergiler oluşturuyor. Akaryakıttan alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi (KDV), nihai fiyatın yaklaşık yüzde 40 ila 50’sini oluşturabiliyor. Devletin bütçe gelirleri açısından kritik bir kalem olan bu vergiler, petrol fiyatları ve kur ne olursa olsun fiyatın belirli bir seviyenin altına inmesini engelliyor. Dolayısıyla sürücüler, hem küresel krizin hem de iç ekonomik dinamiklerin faturasını pompanın başında ödemek zorunda kalıyor.
Büyükşehirlerde yeni fiyatlar ne oldu?
Yapılan son zamlarla birlikte akaryakıt fiyatları Türkiye’nin üç büyük ilinde şu şekilde güncellendi:
İstanbul’da, benzin litre fiyatı 49 lira 99 kuruşa yükseldi. Motorin ise 51 lira 39 kuruştan depolara doluyor.
Başkent Ankara’da sürücüler, benzinin litresi için 50 lira 66 kuruş ödemek zorunda kalacak. Motorinin litre fiyatı ise 52 lira 24 kuruşa ulaştı.
İzmir’de ise benzin fiyatı 50 lira 99 kuruşa çıkarak 51 lira sınırına dayandı. Motorin alacak sürücülerin ise litre başına 52 lira 59 kuruşu gözden çıkarması gerekiyor. Fiyatlardaki bu artışlar, şehirler arası yolculuk maliyetlerini ve taşımacılık ücretlerini de doğrudan etkileyerek ekonomik aktivite üzerinde zincirleme bir etki yaratıyor.