Sıcak beyin alarmı: Aşırı sıcaklar beynimizi nasıl etkiliyor?

Aşırı sıcakların beyin üzerindeki en yıkıcı etkileri, Dravet Sendromu gibi mevcut nörolojik rahatsızlıkları olan bireylerde görülüyor. Sıcaklık ve ani ısı değişimlerinin nöbetleri tetiklediği bu ve benzeri epilepsi türlerinde, yaz ayları hastalar ve aileleri için bir kabusa dönüşebiliyor. University College London’dan Profesör Sanjay Sisodiya, sıcak havanın epilepsi, felç, beyin iltihabı (ensefalit), MS ve migren gibi çok sayıda nörolojik hastalığı kötüleştirdiğine dair kanıtların arttığını belirtiyor. Nitekim, Avrupa’da yaşanan sıcak hava dalgalarındaki fazladan ölümlerin yaklaşık %7’sinin doğrudan nörolojik sorunlardan kaynaklandığı tespit edildi.

Sağlıklı beyinler de risk altında

Vücudumuzdaki en çok enerji tüketen organ olan beyin, kendi ısısını sürekli düzenlemek için karmaşık bir sistem kullanır. Ancak aşırı dış ortam sıcaklığı, bu hassas dengeyi bozuyor. Kanıtlar, sıcak havanın sağlıklı bireylerde bile karar verme yetisini olumsuz etkilediğini ve daha riskli davranışlara yol açabildiğini gösteriyor. Ayrıca, özellikle artan gece sıcaklıklarının uyku kalitesini düşürmesi, insanların ruh halini etkileyerek daha huysuz ve depresif olmalarına neden olabiliyor.

En savunmasız gruplar kimler?

Aşırı sıcakların getirdiği riskler herkeste eşit hissedilmiyor.

• Nörolojik ve psikiyatrik hastalar: Bu hastalıklarda kullanılan bazı ilaçlar, vücudun sıcaklığı düzenleme yeteneğini (terleme gibi) olumsuz etkileyebilir. Bu da bu kişileri güneş çarpması ve sıcağa bağlı ölüm riskiyle karşı karşıya bırakır.

• Yaşlılar ve bunama hastaları: Yaşla birlikte vücudun termoregülasyon yeteneği azalır. Bilişsel engelleri olan demans hastaları ise yeterli sıvı tüketmek veya sıcaktan korunmak gibi önlemleri almakta zorlanabilir.

• Hamileler ve bebekler: Araştırmalar, aşırı sıcaklar ile prematüre doğumlar arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor. Erken doğum, çocuklarda beyin gelişiminde gecikmelere ve bilişsel sorunlara yol açabilen en önemli risk faktörlerinden biridir.

Gelecekteki tehlikeler: Felç, virüsler ve eşitsizlik

Sıcaklık artışı sadece mevcut durumları kötüleştirmekle kalmıyor, aynı zamanda yeni tehditler de yaratıyor.

• Felç riski: 25 ülkede yapılan bir araştırma, sıcak günlerin felce bağlı ölümleri artırdığını ortaya koydu. Bu durumun ilerleyen yıllarda özellikle iklim değişikliğinden en çok etkilenen düşük ve orta gelirli ülkeler üzerinde orantısız bir yük oluşturacağı öngörülüyor.

• Virüslerin yayılımı: Artan sıcaklıklar, Zika ve dang humması gibi nörolojik hastalıklara neden olan virüsleri taşıyan sivrisineklerin yaşam alanlarını genişletiyor. Bu da salgın riskini artırıyor.

• Kan-beyin bariyeri: Aşırı sıcakların, beyni toksinlerden, bakteri ve virüslerden koruyan bariyeri etkileyebileceği ve beyni hasara daha açık hale getirebileceği düşünülüyor.

Bilim insanları, sıcakların beynimizi nasıl etkilediğine dair araştırmalarını sürdürürken, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in “küresel kaynama çağı geldi” uyarısı aciliyeti gözler önüne seriyor. En büyük risk altındaki grupları belirlemek ve onları koruyacak stratejiler geliştirmek, insanlığın önündeki en kritik görevlerden biri olarak duruyor.