Kuruşlar tarih oldu

Türkiye, uzun süredir dünya genelinde yüksek gıda enflasyonuyla mücadele eden ülkelerin başında geliyor. 2000’li yılların başında cepteki bozuk paralarla rahatlıkla yapılabilen market alışverişleri artık hayal olurken, vatandaşların harcama alışkanlıkları da zorunlu olarak değişti. İstanbul Planlama Ajansı tarafından yapılan son araştırmalar, ekonomik tablonun vahametini ortaya koyuyor. Verilere göre toplumun yüzde 67’si, kredi kartı limitlerinin büyük bir bölümünü artık lüks tüketim yerine sadece market alışverişleri için kullanmak zorunda kalıyor. Ocak ayında ölçülen yüzde 31,69’luk gıda enflasyonu, hane halkı bütçesindeki deliği her geçen gün daha da büyütüyor.

Fiyatlar on sekiz yılda katlandı

Aradan geçen 18 yıllık süreçte fiyat etiketlerindeki değişim, 2008 yılına ait market broşürleriyle bugünün fiyatları kıyaslandığında net bir şekilde görülüyor. İndirim marketi segmentindeki veriler, bazı ürünlerdeki artışın 52 kata ulaştığını gösteriyor. O dönemde sadece 95 kuruş olan bir litre ayranın fiyatı günümüzde 49,95 TL’ye yükselerek yüzde 5 binin üzerinde artışla rekor kırdı. Benzer bir tablo temel ihtiyaç maddelerinden biri olan yağda da görülüyor. 2008 yılında 13,50 TL’ye satılan 4 litrelik ayçiçek yağı bugün 405 TL’den alıcı buluyor. Kuruşlarla ifade edilen dönemde 65 kuruşa alınan bisküvi 25 TL’ye, 1,88 TL olan meyve suyu ise 45 TL’ye çıkmış durumda.

Ramazan öncesi zam tepkisi

Ramazan ayının yaklaşmasıyla birlikte etiketlerde görülen yukarı yönlü hareketlilik, tüketici örgütlerinin de tepkisini çekti. Maliyet artışı olmamasına rağmen yapılan zamları sert bir dille eleştiren Tüketici Birliği Federasyonu Market Endeksi Çalışma Grubu Başkanı Bingül Ceviz, “Enerji, asgari ücret ve benzeri maliyet kalemlerinde herhangi bir artışın olmadığı son 15 günlük dönemde gıda fiyatlarındaki yüzde 3.03 oranındaki artış, fırsatçı ve ahlaksız bir tutumdur” diyerek duruma tepki gösterdi. Ceviz ayrıca hazırladıkları Ramazan sepetinin maliyetinin 3 bin 723 TL’ye ulaştığına dikkat çekerek vatandaşın yükünün arttığını vurguladı.

Madeni paralar basılmıyor

Enflasyonun günlük hayata bir diğer yansıması da cüzdanlardaki madeni paralarda yaşanıyor. Paranın alım gücünün düşmesiyle birlikte Darphane’nin üretim stratejisi de değişti. Ocak ayı verilerine göre 1 kuruş, 5 kuruş ve 25 kuruşluk madeni paraların basımı tamamen durdu. Özellikle bir dönem alışverişlerde en sık kullanılan bozuk paralardan olan 25 kuruşun basımı en son 2023 yılında yapılmıştı. 2024 ve 2025 yıllarının ardından bu yılın ilk ayında da basılmayan bu paralar adeta unutulmuş durumda. Ocak ayında Darphane tarafından toplamda sadece 37 milyon 890 bin adet madeni para basıldı.