Yapay zeka yeni mezunların iş bulma şansını zorlaştırıyor

Associated Press’in aktardığına göre 22–27 yaşındaki üniversite mezunlarının işsizlik oranı nisan-mayıs döneminde %6,6’ya yükselerek, genel işsizlik oranının üzerinde seyretti. Oxford Economics raporu, bu düzeyi 30 yıldır görülmemiş bir okuma olarak tanımlıyor. Genel işsizlik ise yakın dönemde %4’ün altında sakinleşmişken, genç ve diploma sahibi işsizler grubu çıtayı epey yükseltti.

Diploma eskisi kadar ayırt edici değil

JPMorgan’da ekonomist Murat Taşçı’nın verilerine göre iş gücünün %45’i artık dört yıllık diploma sahibi; bu oran 1992’de %26’ydı. Diplomanın yaygınlaşması, onu eskiden avantaj sağlayan bir unsur olmaktan çıkarıp yeni bir asgari standart haline getirdi. Bu nedenle işverenler, eğitim seviyesini değil, pratik becerileri ve adaptasyon yeteneğini ön plana almaya başladı.

Aİ devriminden ilk etkilenenler

Giriş seviyesi pozisyonlar, yapay zeka temelli otomasyonun ilk hedefi haline geldi. ChatGPT ve özel AI araçları, yüzlerce özgeçmişi anında eleme, ön görüşmeleri yapay zeka destekli botlarla yürütme imkânı sunuyor. Mülakat süreçleri bile artık insan yerine makine değerlendirmesine emanet edilebiliyor. Bu durum, yeni mezunlara ayrılan kadro sayısını doğrudan kısıtlıyor.

İşe alım dondurmaları ve ertelemeler

Ekonomik belirsizlik ve Trump döneminin artan tarifeleri ile yükselen faiz oranları, şirketleri yeni eleman alımlarında temkinli davranmaya zorladı. ABD’de işe alım oranları 2014 seviyelerine gerileyerek adeta “hiç işe alma, hiç işten çıkarma ekonomisi” tablosunu ortaya çıkardı. Şirketler, ne mevcut kadroyu küçültüyor ne de büyütüyor; bu durum, genç mezunlar için yeni kapıların iyice kapanmasına yol açtı.

Sektör varyasyonları

İş piyasası raporları sağlık, devlet ve hizmet sektörlerinde ılımlı istihdam artışı gösterirken; bilişim, hukuk ve muhasebe gibi diploma odaklı alanlarda ilanlar durağan kaldı. Özellikle beyaz yakalı standart giriş pozisyonlarını AI giderek daha fazla üstleniyor; çağrı merkezi stajyerlerinden junior analistlere kadar birçok rol, makine öğretimi sistemleri tarafından devralındı.

Uzman yorumu ve alternatif görüşler

LinkedIn’den Kory Kantenga, “Yapay zekanın genç işçilere özel büyük bir darbe vurduğuna dair net veri yok” diyerek tedbirli olunmasını öneriyor. Bazı kurumlar ise yeni mezunlara AI araçlarıyla yeni beceriler kazandırarak rekabet avantajı yaratmayı planlıyor. Örneğin üniversiteler, kariyer merkezlerinde ChatGPT ve makine öğrenimi sertifika programları sunmaya başladı.

Uzun vadeli sonuçlar ve çözüm önerileri

Ekonomistler, AI odaklı yatırımların hem verimliliği artırdığını hem de genç mezunlar için yeni iş kolları yaratma potansiyelini barındırdığını belirtiyor. Ancak bunun için:

Eğitim kurumlarının müfredatlarını AI uygulamaları odaklı güncellemesi,

İş dünyasının staj ve giriş programlarını AI becerileri kazandıracak şekilde yeniden düzenlemesi,

Devlet politikalarının genç işsizliği azaltmaya yönelik teşvik paketleri oluşturması

gerekiyor. Aksi takdirde, genç işsizliği uzun yıllar %6’nın üstünde seyredebilir ve büyüme dinamikleri olumsuz etkilenebilir.

Yapay zeka devrimi, yeni mezunlar için zorluklarla dolu bir kapı araladı. Diploma tek başına yeterli değil; AI bilgi ve becerisi artık kariyer basamaklarının ilk basamağı sayılıyor.